Het nieuwe regeerakkoord: welke kansen én uitdagingen zijn er voor data- en informatiebeheer binnen de gemeente?
Deel 3: data- en informatiebeheer
Het nieuwe regeerakkoord ademt ambitie. En dat is best gedurfd voor een minderheidskabinet dat binnenkort aan de slag gaat. Ambities voor een slagvaardige overheid, meer ruimte voor uitvoering, minder regeldruk en een versnelde inzet van digitalisering en AI. Tegelijkertijd wordt de lat voor verantwoording, transparantie en aantoonbare grip hoger gelegd. Voor gemeenten en andere lokale overheden ontstaat hierdoor een ongemakkelijk spanningsveld: de verantwoordelijkheden nemen toe, terwijl tijd, capaciteit en ruimte niet vanzelf meegroeien. In deze blogserie leggen we uit wat dit betekent voor concerncontrollers, VIC, interne auditoren, CISO’s PO’s, informatiebeheerders en datastewards. Want hun rol wordt steeds belangrijker, maar tegelijkertijd ook complexer. En voor lokale bestuurders, met gemeenteraadsverkiezingen in zicht, biedt het regeerakkoord kansen om bestuurlijke regie te tonen, mits zij de bijbehorende risico’s onderkennen en adresseren.
AI- en data-professionals: van belofte naar bestuurlijke aansprakelijkheid
Het regeerakkoord presenteert AI als kans voor een effectievere overheid, maar zwijgt ook hier over de uitvoeringslast die dit lokaal met zich meebrengt. Voor data- en AI-professionals betekent dit dat zij steeds vaker worden aangesproken op uitlegbaarheid, bias, datakwaliteit en ethiek, terwijl governance en mandaat nog niet altijd helder zijn ingericht. Dat is afgelopen jaar al onderkent door Key2Control en een paar gemeenten en heeft geleid tot de ontwikkeling van een AI Management Systeem (AIMS) voor gemeenten. De uitdaging hier is dat AI-gerelateerde besluiten snel politieke lading krijgen. Zonder duidelijke kaders en bestuurlijke eigenaarschap lopen professionals het risico verantwoordelijk te worden gehouden voor keuzes die feitelijk bestuurlijk zijn. Net als bij informatiebeveiliging en privacy geldt: claim eigenaarschap op de inhoud, maar werp de verantwoordelijkheid op het nemen van beslissingen ver van je. Gemeenten waar dit niet expliciet gebeurt, zullen kwetsbaar worden is mijn verwachting. En dat betekent ook bestuurlijke kwetsbaarheid, geen leuke boodschap als je met je nieuwe portefeuillehouder gaat praten straks.
Informatiebeheerders en archivarissen: hoge verwachtingen, achterstallige basis
Het regeerakkoord benadrukt het belang van een geordende informatiehuishouding bij het Rijk. Ook bij veel gemeenten ervaar ik dat ze, net als de Rijksoverheid, geconfronteerd worden met achterstanden, versnipperde systemen en kennis- en capaciteitsgebrek. De uitdaging hier is realistisch verwachtingsmanagement. Bestuurders die transparantie beloven zonder te investeren in goed informatiebeheer en datakwaliteit, lopen het risico op besluiten die onvoldoende onderbouwd zijn of op basis van verkeerde informatie worden genomen. Hierin ligt wederom een kans: gemeenten die nu structureel investeren in interne beheersing met een kwaliteitssysteem voor informatiebeheer kunnen de komende jaren bouwen aan structurele verbetering waardoor de informatiehuishouding aantoonbaar op orde is en blijft.
Interne beheersing is geen project, maar een borgingsproces
Wat het regeerakkoord niet expliciet benoemt, is dat een integrale interne beheersingsaanpak geen knop is die je eenvoudig omzet. Het vraagt tijd, toewijding en consistent gedrag, evenals samenwerking over vakdisciplines en organisatiegrenzen heen. Tegelijkertijd zet dit regeerakkoord de politieke ambities en de organisatorische realiteit in de komende jaren duidelijk onder spanning.
Met realisme samen werken aan volwassenheid
Key2Control werkt al sinds 2013 samen met gemeenten en lokale overheden in langdurige klantrelaties, waarin interne beheersing stap voor stap wordt versterkt. Niet door te beloven dat alles snel “op orde” is, maar door realistisch te werken aan samenhang tussen financiën, control, privacy, informatiebeveiliging en data. Die meerjarige aanpak werkt: onze klanten ervaren meer rust, beter inzicht en een aantoonbare verbetering van de uitvoeringskwaliteit. De nieuwe bestuursperiode biedt daarmee volop kansen, maar ook duidelijke uitdagingen. Voor bestuurders om scherpe keuzes te maken en verwachtingen te managen. Voor beheersingsprofessionals om hun eigenaarschap op inhoud te claimen, te verbinden soms ook kritisch te zijn en vooral de verantwoordelijkheid naar zich toe te trekken. Wil je meer weten? We zijn ervan overtuigd dat een persoonlijk gesprek om nader kennis te maken altijd toegevoegde waarde oplevert voor beiden.
