Verantwoorde AI bij gemeenten: van praten naar doen

AI is binnen gemeenten allang geen toekomstmuziek meer. Medewerkers gebruiken generatieve AI, Copilot wordt steeds vaker ingezet en nieuwe toepassingen volgen elkaar snel op. Tegelijkertijd nemen ook de vragen toe over risico’s, verantwoordelijkheden, wetgeving en toezicht.

De vraag is daarom niet óf gemeenten iets met AI moeten, maar vooral: hoe zorg je ervoor dat je AI verantwoord gebruikt én kunt aantonen dat je dat doet?

Die vraag stond centraal tijdens ons webinar ‘Het AIMS in de praktijk bij gemeente Venlo’. Samen met Nicole Verhagen van gemeente Venlo keken naar AI als concreet beheersingsvraagstuk. Want beleid opstellen is één ding. Het daadwerkelijk vertalen naar de praktijk is waar het werk begint.

Door Bart Suers

Beleid alleen is niet genoeg

Gemeente Venlo stelde in maart 2025 haar AI-beleid vast. Daarin werden rollen, verantwoordelijkheden en besluitvorming vastgelegd. Een belangrijke stap, maar zoals Nicole tijdens het webinar treffend aangaf: als de handtekeningen onder het beleid staan, begint het eigenlijk pas. Want hoe vertaal je beleid naar de dagelijkse praktijk?

Venlo gebruikte daarvoor de beheersdoelstellingen uit het AIMS van Key2Control als kapstok. Deze vormden de basis voor een concreet uitvoeringsplan. Per onderwerp werd gekeken naar de huidige situatie, de gewenste situatie en de acties die nodig zijn om daar te komen.

Risicogericht én normgericht werken

Gemeente Venlo kiest voor een risicogerichte aanpak. Daarbij wordt gekeken naar impact, kans en het verschil tussen de huidige en gewenste volwassenheid. De normenkaders binnen Key2Control vormen een baseline met toetsbare eisen, die helpen om de risico’s te beoordelen en op basis daarvan prioriteiten te stellen en de verdere aanpak vorm te geven.

Het uitgangspunt is dus niet: we moeten alles doen omdat het in de normenkaders staat. De risico’s bepalen waar de aandacht als eerste nodig is, terwijl de normen houvast bieden om keuzes en maatregelen aantoonbaar te onderbouwen en te verantwoorden. Zo komen risicogericht werken en normgedreven verantwoorden samen.

Dat is wat mij betreft precies de balans die nodig is bij een nieuw intern beheersingsvraagstuk als AI.

AI staat niet op zichzelf

AI heeft direct raakvlakken met onderwerpen als privacy, informatiebeveiliging, data, leveranciers en bedrijfscontinuïteit. Wanneer deze onderwerpen afzonderlijk in Excel-bestanden, registers of documenten worden beheerd, raakt het totaaloverzicht al snel verloren. Daarom is het belangrijk om AI niet als een losstaand vraagstuk te benaderen, maar onderdeel te maken van de integrale beheersing binnen de organisatie. Zo kunnen risico’s, maatregelen en verantwoordelijkheden met elkaar worden verbonden en vanuit één samenhangende aanpak worden beheerst.

Van regels naar iets waar je mee kunt werken

Dat is ook de gedachte achter het AIMS van Key2Control. Niet nóg een document waarin staat wat er allemaal moet. Maar wel een praktische structuur waarmee gemeenten elk voor zichzelf kunnen bepalen: Waar staan we? Waar willen we naartoe? Welke risico’s lopen we? En welke maatregelen moeten we (nu) nemen? Het AIMS, de Baseline AI en de Baseline AI Technology bevatten toetsbare eisen, stuurvragen, maatregelen en implementatierichtlijnen. Deze voorgedefinieerde kennis helpt direct bij het beantwoorden van al die vragen. Het feit dat gemeente Venlo dit ook direct heeft kunnen toepassen, bewijst dat gemeenten er daadwerkelijk mee kunnen werken.

Verantwoorde AI als beheersingsvraagstuk

Venlo is niet ‘klaar’. Juist dat maakte het verhaal van Nicole zo sterk. Geen gelikt succesverhaal waarin alle stappen al zijn gezet, want er zijn nog genoeg vraagstukken rondom AI die verder moeten worden ingevuld. Maar Venlo heeft wél overzicht. De risico’s zijn in beeld, prioriteiten zijn gesteld en keuzes kunnen worden uitgelegd aan directie, college en raad. Dat biedt een stevige basis om gericht verder te werken aan het verantwoord inzetten en beheersen van AI.

Een tip van Venlo: probeer niet alles in één keer op te lossen. De verleiding is groot om tientallen normen en maatregelen tegelijkertijd af te willen werken, maar dat is voor vrijwel iedere gemeente onrealistisch. Juist door stap voor stap te werken en prioriteiten te stellen, wordt de opgave behapbaar.

Van papier naar praktijk

Nieuwe wetgeving en maatschappelijke ontwikkelingen brengen voortdurend nieuwe uitdagingen met zich mee voor lokale overheden. Bij Key2Control volgen we deze ontwikkelingen en kijken we samen met onze klanten wat er nodig is om ze te vertalen naar concrete en toepasbare oplossingen. Ook bij AI hebben we onze kennis en ervaring gebundeld met die van gemeente Venlo. Zo hebben we het vraagstuk rondom verantwoorde AI vertaald naar een aanpak die gemeenten helpt om er in de praktijk mee aan de slag te gaan. Meer weten over het AIMS in Key2Control? Neem dan gerust contact met ons op. We beantwoorden je vragen graag.

Verantwoorde AI begint niet bij technologie. Het begint bij weten wat je doet — en kunnen uitleggen waarom.

Auteur Bart Suers

“Verantwoord omgaan met AI betekent wat mij betreft dan ook niet terughoudend zijn, maar behoedzaam vooruitgaan.”